Υστερεκτομή: Τι είναι και τι πρέπει να προσέξετε

Γράφει ο Ιατρός κ. Σταύρος Αθανασίου

Τι είναι η υστερεκτομή

H υστερεκτομή είναι η χειρουργική αφαίρεση της μήτρας. Κατά τη διάρκεια του χειρουργείου συνήθως αφαιρείται ολόκληρη η μήτρα. Ο γιατρός ενδέχεται επίσης να αφαιρέσει μέρος από τις σάλπιγγες και τις ωοθήκες, ανάλογα με την αιτία της υστερεκτομής. Μετά από μια υστερεκτομή, η γυναίκα σταματά να έχει έμμηνο ρύση και δεν μπορεί ασφαλώς να μείνει έγκυος.

Γιατί χρειάζομαι υστερεκτομή

Η υστερεκτομή ενδέχεται να είναι αναγκαία σε μία από τις ακόλουθες περιπτώσεις:

-Ινομυώματα της μήτρας: Τα ινομυώματα είναι μη καρκινικοί όγκοι στα τοιχώματα της μήτρας. Σε μερικές γυναίκες μπορεί να προκαλούν πόνο ή έντονη αιμορραγία.

-Έντονη ή ασυνήθιστη αιμορραγία: Αλλαγές στα επίπεδα ορμονών, μολύνσεις, καρκίνος ή ινομυώματα μπορεί να προκαλέσουν συνεχόμενες και έντονες αιμορραγίες.

-Πρόπτωση μήτρας: Η πρόπτωση της μήτρας συμβαίνει όταν η μήτρα «κατεβαίνει» από το φυσιολογικό μέρος στο οποίο βρίσκεται προς την περιοχή του κόλπου. Αυτό είναι συνηθισμένο σε γυναίκες που έχουν κάνει αρκετές γέννες αλλά μπορεί επίσης να συμβεί και μετά από εμμηνόπαυση ή ακόμη και λόγω παχυσαρκίας. Για αναλυτικές πληροφορίες σχετικά με την πρόπτωση μήτρας δείτε εδώ.

-Ενδομητρίωση: Η ενδομητρίωση συμβαίνει όταν ο ενδομήτριος ιστός που φυσιολογικά περιβάλλει τη μήτρα μεγαλώνει έξω από τη μήτρα και πάνω στις ωοθήκες. Αυτό μπορεί να προκαλέσει έντονο πόνο ή αιμορραγία κατά περιόδους.

-Αδενομύωση: Σε αυτή την κατάσταση, τμήμα του ενδομήτριου ιστού, του χιτώνα που φυσιολογικά καλύπτει το εσωτερικό της μήτρας, διεισδύει και μεγαλώνει μέσα στο μυϊκό τοίχωμα της μήτρας. Τα τοιχώματα της μήτρας γίνονται έτσι πιο συμπαγή και προκαλούν έντονους πόνους και αιμορραγία.

-Καρκίνος της μήτρας, των ωοθηκών ή του ενδομητρίου: Η υστερεκτομή είναι ίσως η καλύτερη επιλογή που έχετε όταν αντιμετωπίζετε κάποιον από αυτούς τους τύπους καρκίνων (π.χ. καρκίνος του τραχήλου της μήτρας). Άλλες θεραπείες μπορεί να είναι η χημειοθεραπεία ή η ακτινοθεραπεία. Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να συμβουλευτείτε το γιατρό σας σχετικά με τον τύπο του καρκίνου και πόσο έχει προχωρήσει.

Έχετε κατά νου ότι υπάρχουν και εναλλακτικοί τρόποι για να αντιμετωπίσετε κάποιο από τα παραπάνω προβλήματα που μπορεί να μην περιλαμβάνουν υστερεκτομή. Η υστερεκτομή είναι μια σοβαρή χειρουργική επέμβαση και πρέπει σε κάθε περίπτωση να μιλήστε με το γιατρό σχετικά με τις επιλογές που έχετε για την αντιμετώπιση καθενός από τα ανωτέρω συμπτώματα.

Σύμφωνα με επίσημα στατιστικά στοιχεία, 23.000 περίπου γυναίκες στην Ελλάδα υποβάλλονται κάθε χρόνο σε υστερεκτομή.

Θα απομακρύνει ο γιατρός τις ωοθήκες κατά την υστερεκτομή?

Το εάν ή όχι οι ωοθήκες απομακρυνθούν κατά την υστερεκτομή εξαρτάται από το λόγο που συμβαίνει η υστερεκτομή.

Οι ωοθήκες μπορεί να απομακρυνθούν για να μειωθεί ο κίνδυνος καρκίνου των ωοθηκών. Ωστόσο, οι γυναίκες που δεν έχουν μπει ακόμα στην εμμηνόπαυση χάνουν την προστασία των οιστρογόνων που βοηθάνε από καταστάσεις όπως καρδιακά επεισόδια ή παθήσεις των οστών (π.χ. οστεοπόρωση.)

Πρόσφατες μελέτες προτείνουν να αφαιρούνται οι σάλπιγγες αλλά όχι οι ωοθήκες, κάτι που βοηθάει στη μείωση του καρκίνου των ωοθηκών που θεωρείται πως ξεκινάει από τις σάλπιγγες.

Η απόφαση εάν θα διατηρήσετε ή αφαιρέσετε τις ωοθήκες είναι απόφαση που μπορείτε να πάρετε συζητώντας τα ρίσκα και τα οφέλη κάθε περίπτωσης μαζί με το γιατρό.

Μετά την υστερεκτομή θα μπω στην εμμηνόπαυση?

Όλες οι γυναίκες που κάνουν υστερεκτομή θα σταματήσουν να έχουν έμμηνο ρύση. Εάν θα έχετε άλλα συμπτώματα εμμηνόπαυσης μετά την υστερεκτομή εξαρτάται από το εάν γίνει αφαίρεση ή όχι των ωοθηκών κατά το χειρουργείο.

Εάν δεν απομακρύνετε τις ωοθήκες, δεν θα έχετε πιθανώς και άλλα συμπτώματα εμμηνόπαυσης. Μπορεί ωστόσο να εμφανίσετε συμπτώματα εμμηνόπαυσης αρκετά χρόνια νωρίτερα από την κανονική ηλικία της εμμηνόπαυσης.

Παράλληλα, επειδή γίνεται αφαίρεση μήτρας, δεν μπορείτε να έχετε πλέον έμμηνο ρύση και άρα να μείνετε έγκυος. Ωστόσο, οι ωοθήκες μπορεί ακόμη να παράγουν ορμόνες, άρα μπορεί να μην έχετε άλλα πρόωρα σημάδια εμμηνόπαυσης.

Εάν και οι δύο ωοθήκες αφαιρεθούν κατά την υστερεκτομή, δε θα έχετε πλέον έμμηνο ρύση και μπορεί να παρουσιάσετε άμεσα και άλλα συμπτώματα εμμηνόπαυσης. Επειδή οι ορμόνες σας πέφτουν γρήγορα, τα συμπτώματα μπορεί να είναι πολύ πιο ισχυρά από την περίπτωση της φυσιολογικής ηλικιακής εμμηνόπαυσης. Συμβουλευτείτε το γιατρό για μεθόδους αντιμετώπισης αυτών των συμπτωμάτων.

Πώς γίνεται η υστερεκτομή

Η υστερεκτομή μπορεί να γίνει με πολλούς διαφορετικούς τρόπους. Εξαρτάται από το ιατρικό ιστορικό σας και το λόγο που κάνετε το χειρουργείο .

– Κοιλιακή υστερεκτομή: Ο γιατρός κάνει μια τομή συνήθως χαμηλά στην κοιλιά. Συνήθως γίνεται σε περίπτωση όγκου στις ωοθήκες ή στην μήτρα. H κοιλιακή υστερεκτομή έχει το μειονέκτημα πως είναι αρκετά επώδυνη μέθοδος.

– Διακολπική υστερεκτομή: Γίνεται μέσω μιας μικρής τομής στον κόλπο. Η συγκεκριμένη μέθοδος δε θα αφήσει κάποια ορατή πληγή ή ουλή και γίνεται συνήθως σε περίπτωση καλοήθους πάθησης. Προτιμάται σε περιπτώσεις πρόπτωσης μήτρας. Έχει το πλεονέκτημα της γρήγορης επούλωσης καθώς ανήκει στις ελάχιστα επεμβατικές μεθόδους τις οποίες και εφαρμόζει το ιατρείο μας.

– Λαπαροσκοπική υστερεκτομή: Γίνεται με μικρές τομές στην κοιλιά και η μήτρα αφαιρείται από τον κόλπο.

Έχει επιπλοκές η επέμβαση?

Κάποιες από τις πλέον συνηθισμένες επιπτώσεις της υστερεκτομής περιλαμβάνουν:

Λοιμώξεις της πυέλου
Λοιμώξεις της ουροδόχου κύστης
Εμμηνόπαυση (σε περίπτωση αφαίρεσης των ωοθηκών όπως ήδη αναφέρθηκε)
Λοιμώξεις νεφρών
Ψυχολογικές επιπτώσεις

Υστερεκτομή και εναλλακτικές θεραπείες

Μερικές φορές η υστερεκτομή μπορεί να είναι ιατρικά αναπόφευκτη, όπως π.χ. σε περιπτώσεις με παρατεταμένη αιμορραγία ή σε συγκεκριμένες περιπτώσεις καρκίνου. Ωστόσο, μπορείτε να δοκιμάσετε πρώτα άλλες λύσεις που μπορεί να αποτρέψουν την ανάγκη υστερεκτομής. Αυτές είναι:

Εναλλακτικές χειρουργικές επεμβάσεις

– Χειρουργείο για να θεραπευτεί η ενδομητρίωση: Λαπαροσκοπική τομή με χρήση ενός μικρού λεπτού σωλήνα με μικρή κάμερα. Ο γιατρός εισάγει την κάμερα και χειρουργικά εργαλεία στην πυελική περιοχή μέσω πολύ μιρκών τομών. Μπορείτε ακόμη να μείνετε έγκυος μετά από αυτό το χειρουργείο.

– Χειρουργείο για την αφαίρεση ινομυωμάτων μήτρας χωρίς να αφαιρεθεί η μήτρα: Η διαδικασία αυτή ονομάζεται ινομυωματεκτομή. Είναι δηλαδή η αφαίρεση ινομυωμάτων ενώ παράλληλα διατηρείται η μήτρα. Ανάλογα με την θέση που βρίσκονται τα ινομυώματα, η ινομυωματεκτομή μπορεί να γίνει μέσω της πυελικής περιοχής ή μέσω του κόλπου και του τραχήλου της μήτρας. Μπορείτε επίσης να μείνετε έγκυος μετά από αυτή την επέμβαση.

Πόσο συχνή είναι η υστερεκτομή

Σήμερα κάθε χρόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής περίπου 630 χιλιάδες γυναίκες υποβάλλονται σε υστερεκτομή. Η υστερεκτομή είναι το δεύτερη πιο συνηθισμένο χειρουργείο στις γυναίκες στις ΗΠΑ ενώ το πλέον συνηθισμένο χειρουργείο είναι η καισαρική τομή κατά τη διαδικασία της γέννας.

Στην Ελλάδα, σύμφωνα με επίσημα στατιστικά στοιχεία, περίπου 23 χιλιάδες γυναίκες υποβάλλονται σε υστερεκτομή κάθε χρόνο.

Τύποι Υστερεκτομής

Ολική Υστερεκτομή

Στην περίπτωση αυτή αφαιρείται ολόκληρη η μήτρα, μαζί με τον τράχηλο. Οι ωοθήκες και οι σάλπιγγες μπορεί είτε να απομακρυνθούν είτε όχι. Είναι ο πιο συνηθισμένος τύπος υστερεκτομής.

Μερική ή Υφολική Υστερεκτομή

Στη περίπτωση αυτή ο τράχηλος παραμένει στη θέση του. Επίσης οι ωοθήκες μπορεί να αφαιρεθούν ή όχι.

Ριζική Υστερεκτομή

Αφαιρείται ολόκληρη η μήτρα, καθώς και επάνω μέρος του κόλπου και μερικών λεμφαδένων της πυέλου. Η ριζική υστερεκτομή γίνεται σε περιπτώσεις θεραπείας συγκεκριμένων τύπων καρκίνου, όπως ο καρκίνος του τραχήλου. Οι σάλπιγγες και οι ωοθήκες μπορεί να απομακρυνθούν ή όχι.

Πόσο διάστημα διαρκεί η θεραπεία από την υστερεκτομή

Ο χρόνος αποθεραπείας μετά την υστερεκτομή εξαρτάται από τη χειρουργική μέθοδο, την έκταση της επέμβασης και τη γενικότερη κατάσταση υγείας της γυναίκας. Η διάρκεια νοσηλείας διαφέρει επίσης ανάλογα με την περίπτωση και την πορεία της ανάρρωσης.

Η επιστροφή στις καθημερινές δραστηριότητες γίνεται σταδιακά:

– Η πλήρης ανάρρωση μετά από κοιλιακή υστερεκτομή μπορεί να χρειαστεί περίπου 6 έως 8 εβδομάδες.

– Μετά από κολπική ή λαπαροσκοπική υστερεκτομή, η ανάρρωση είναι συχνά συντομότερη, αλλά ο χρόνος επιστροφής σε κάθε δραστηριότητα καθορίζεται εξατομικευμένα.

Μετά την επέμβαση χρειάζεται ξεκούραση, σε συνδυασμό με ήπια κινητοποίηση σύμφωνα με τις οδηγίες του χειρουργού. Αποφύγετε την άρση βαριών αντικειμένων και την έντονη καταπόνηση μέχρι να σας επιτραπούν.

Η επανέναρξη των σεξουαλικών επαφών προϋποθέτει την επούλωση των ιστών και τη διακοπή των κολπικών εκκρίσεων. Συνήθως απαιτούνται τουλάχιστον 4 έως 6 εβδομάδες, αλλά πρέπει να ακολουθείτε τις προσωπικές οδηγίες του γιατρού σας.

Πόνοι μετά την υστερεκτομή

Οι πόνοι μετά την υστερεκτομή είναι αναμενόμενοι τις πρώτες ημέρες, καθώς οι ιστοί επουλώνονται. Συνήθως εντοπίζονται χαμηλά στην κοιλιά ή στην περιοχή των τομών. Η ένταση και η διάρκειά τους διαφέρουν ανάλογα με τη χειρουργική μέθοδο, την έκταση της επέμβασης και την πορεία ανάρρωσης κάθε γυναίκας.

Πόσο διαρκούν οι πόνοι μετά την υστερεκτομή;

Οι ενοχλήσεις είναι συνήθως εντονότερες τις πρώτες ημέρες και υποχωρούν σταδιακά. Η πλήρης ανάρρωση χρειάζεται περισσότερο χρόνο από την αρχική βελτίωση του πόνου. Επομένως, το ότι αισθάνεστε καλύτερα δεν σημαίνει ότι μπορείτε να επιστρέψετε αμέσως σε όλες τις δραστηριότητές σας.

Μετά από λαπαροσκοπική υστερεκτομή μπορεί να εμφανιστεί και παροδικός πόνος στον ώμο, που σχετίζεται με το αέριο που χρησιμοποιείται κατά την επέμβαση. Παράλληλα, τα αέρια του εντέρου και η δυσκοιλιότητα μπορεί να προκαλέσουν πρόσθετη κοιλιακή ενόχληση.

Πώς αντιμετωπίζονται οι μετεγχειρητικοί πόνοι;

Ακολουθήστε την αναλγητική αγωγή που έχει συστήσει ο χειρουργός σας. Η επαρκής ανακούφιση βοηθά να κινηθείτε πιο άνετα και να αποφύγετε την παρατεταμένη ακινησία.

Συνδυάστε την ξεκούραση με σύντομους περιπάτους, σύμφωνα με τις οδηγίες εξόδου, και αποφύγετε την άρση βάρους ή την έντονη καταπόνηση. Μην αλλάζετε τη δοσολογία των φαρμάκων χωρίς να συμβουλευτείτε τον γιατρό σας.

Πότε χρειάζεται επικοινωνία με τον γιατρό;

Πόνος που αυξάνεται αντί να βελτιώνεται, εμφανίζεται ξαφνικά ή δεν ελέγχεται με την προβλεπόμενη αγωγή χρειάζεται αξιολόγηση.

Επικοινωνήστε άμεσα με τον γιατρό εάν ο πόνος συνοδεύεται από πυρετό, εμετούς, δυσκολία στην ούρηση ή έντονη αιμορραγία. Δύσπνοια ή πόνος στο στήθος απαιτούν επείγουσα ιατρική βοήθεια.

Διατροφή μετά από ολική υστερεκτομή

Η διατροφή μετά από ολική υστερεκτομή πρέπει να υποστηρίζει την ανάρρωση και την ομαλή λειτουργία του εντέρου. Η επιστροφή στο φαγητό γίνεται σύμφωνα με τις οδηγίες της χειρουργικής ομάδας και την ανοχή σας, ιδιαίτερα εάν έχει πραγματοποιηθεί ταυτόχρονα επέμβαση στο έντερο.

Τι να τρώτε μετά την επέμβαση;

Εάν τις πρώτες ημέρες έχετε μειωμένη όρεξη ή ναυτία, δοκιμάστε μικρά γεύματα που ανέχεστε εύκολα. Σταδιακά επιστρέψτε σε μια ισορροπημένη διατροφή με ποικιλία τροφών.

Φρούτα, λαχανικά και προϊόντα ολικής άλεσης προσφέρουν φυτικές ίνες που βοηθούν τη λειτουργία του εντέρου. Συνοδεύστε τα με επαρκή υγρά, κυρίως νερό, εκτός εάν ο γιατρός σας έχει δώσει διαφορετικές οδηγίες.

Πώς βοηθά η διατροφή στη δυσκοιλιότητα;

Η δυσκοιλιότητα μπορεί να εμφανιστεί μετά την υστερεκτομή, ενώ ορισμένα παυσίπονα μπορεί να την επιδεινώσουν. Η κατανάλωση φυτικών ινών και υγρών, μαζί με την ήπια κινητοποίηση, βοηθά ώστε οι κενώσεις να γίνονται ευκολότερα.

Αυξήστε τις φυτικές ίνες σταδιακά εάν σας προκαλούν φούσκωμα. Αποφύγετε την έντονη πίεση κατά την αφόδευση και ενημερώστε τον γιατρό εάν η δυσκοιλιότητα επιμένει, καθώς μπορεί να χρειαστεί κατάλληλη αγωγή.

Τι να προσέχετε στη διατροφή σας;

Προσαρμόστε τις ποσότητες και τις επιλογές τροφών στην ανοχή σας. Εάν ένα μεγάλο γεύμα ή κάποια συγκεκριμένη τροφή προκαλεί ναυτία ή έντονο φούσκωμα, προτιμήστε μικρότερες μερίδες και συζητήστε το με την ομάδα που σας παρακολουθεί.

Στην αρχική περίοδο ανάρρωσης προτεραιότητα είναι η επαρκής θρέψη. Αποφύγετε αυστηρές δίαιτες αδυνατίσματος και ακολουθήστε τις εξατομικευμένες οδηγίες του γιατρού σας.

Αίμα μετά από ολική υστερεκτομή

Μικρή ποσότητα αίματος ή ροζ και καφέ κολπικές εκκρίσεις μπορεί να εμφανιστούν μετά από ολική υστερεκτομή, κατά την επούλωση. Αυτή η αιμορραγία δεν αποτελεί περίοδο, αφού η μήτρα έχει αφαιρεθεί.

Πόσο διαρκεί η αιμορραγία;

Η διάρκεια διαφέρει ανάλογα με την επέμβαση. Ελαφρές εκκρίσεις μπορεί να συνεχιστούν για μερικές εβδομάδες, ακόμη και έως έξι εβδομάδες. Χρησιμοποιήστε σερβιέτες αντί για ταμπόν κατά την ανάρρωση και ακολουθήστε τις οδηγίες του χειρουργού σας.

Πότε χρειάζεται εξέταση;

Επικοινωνήστε με τον γιατρό εάν η αιμορραγία είναι τόσο έντονη όσο μια περίοδος ή εντονότερη, εμφανίζονται θρόμβοι, οι εκκρίσεις έχουν δυσάρεστη οσμή ή η αιμορραγία συνεχίζεται πέρα από έξι εβδομάδες.

Έντονη αιμορραγία με ζάλη, τάση λιποθυμίας ή σημαντική αδυναμία απαιτεί επείγουσα αξιολόγηση. Νέα αιμορραγία μετά την ολοκλήρωση της ανάρρωσης χρειάζεται επίσης διερεύνηση.

Ποιες αλλαγές να περιμένετε μετά την υστερεκτομή

Η υστερεκτομή είναι μια σημαντική χειρουργική επέμβαση και η επάνοδος χρειάζεται χρόνο. Οι αλλαγές που μπορεί να παρατηρήσετε εξαρτώνται, μεταξύ άλλων, από το εάν έχουν διατηρηθεί οι ωοθήκες και από τον λόγο για τον οποίο πραγματοποιήθηκε η επέμβαση.

– Δεν θα έχετε έμμηνο ρύση μετά από ολική υστερεκτομή. Εάν έχει διατηρηθεί ο τράχηλος, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να εμφανίζεται μικρή κυκλική αιμορραγία.

– Αλλαγές στη σεξουαλική λειτουργία: Κάποιες γυναίκες εμφανίζουν ξηρότητα κόλπου ή μειωμένη σεξουαλική επιθυμία, ιδιαίτερα εάν αφαιρεθούν οι ωοθήκες. Άλλες παρατηρούν βελτίωση μετά την αντιμετώπιση του πόνου ή της αιμορραγίας που προϋπήρχαν.

– Ορμονικές αλλαγές: Η αφαίρεση και των δύο ωοθηκών πριν από τη φυσιολογική εμμηνόπαυση προκαλεί χειρουργική εμμηνόπαυση. Συζητήστε με τον γιατρό σας την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων και τη φροντίδα της υγείας των οστών και του καρδιαγγειακού συστήματος.

– Συναισθηματικές αλλαγές: Κάποιες γυναίκες νιώθουν θλίψη ή αίσθηση απώλειας λόγω της απώλειας της δυνατότητας εγκυμοσύνης. Εάν αυτά τα συναισθήματα επιμένουν ή επηρεάζουν την καθημερινότητά σας, ζητήστε υποστήριξη.

Πώς θα αλλάξει η σεξουαλική μου ζωή μετά την υστερεκτομή

Η σεξουαλική ζωή μετά την υστερεκτομή δεν επηρεάζεται με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις γυναίκες. Κατά την ανάρρωση μπορεί να υπάρχει μειωμένη επιθυμία ή φόβος για πόνο. Η επανέναρξη των επαφών πρέπει να γίνεται όταν έχουν επουλωθεί οι ιστοί και σύμφωνα με τις οδηγίες του χειρουργού σας.

Εάν εμφανίζετε ξηρότητα κόλπου, επίμονο πόνο ή άλλες ενοχλήσεις κατά τη σεξουαλική επαφή, συζητήστε με τον γιατρό τις διαθέσιμες επιλογές αντιμετώπισης.

Η ανάγκη συνέχισης του ελέγχου του τραχήλου ή του κόλπου μετά την επέμβαση εξαρτάται από το εάν έχει αφαιρεθεί ο τράχηλος, τον λόγο της υστερεκτομής και τυχόν ιστορικό προκαρκινικών αλλοιώσεων ή καρκίνου. Ο γιατρός σας θα καθορίσει εάν χρειάζονται εξετάσεις και πόσο συχνά.

Επικοινωνήστε με το ιατρείο μας για να μάθετε περισσότερα για την υστερεκτομή και να συζητήσετε με τον γιατρό τις επιλογές θεραπείας και τις οδηγίες ανάρρωσης που ταιριάζουν στη δική σας περίπτωση.