Ενδομητρίωση: Τι είναι, αιτίες, συμπτώματα και μέθοδοι αντιμετώπισης

Γράφει ο Ιατρός κ. Σταύρος Αθανασίου

Η ενδομητρίωση είναι μια χρόνια πάθηση στην οποία ιστός παρόμοιος με το ενδομήτριο, δηλαδή την εσωτερική επένδυση της μήτρας, αναπτύσσεται έξω από τη μήτρα. Μπορεί να προκαλέσει πόνο, φλεγμονή και προβλήματα γονιμότητας, χωρίς όμως όλες οι γυναίκες να εμφανίζουν τα ίδια συμπτώματα.

Η θεραπεία της ενδομητρίωσης εξατομικεύεται. Στόχος είναι η ανακούφιση των συμπτωμάτων, η βελτίωση της καθημερινότητας και, όταν υπάρχει επιθυμία εγκυμοσύνης, η κατάλληλη υποστήριξη της γονιμότητας.

Τι είναι η ενδομητρίωση

Οι εστίες ενδομητρίωσης εμφανίζονται συχνότερα στην πύελο, γύρω από τη μήτρα, στις ωοθήκες και στο περιτόναιο. Στις ωοθήκες μπορεί να σχηματίσουν κύστεις που ονομάζονται ενδομητριώματα.

Η πάθηση μπορεί επίσης να επηρεάσει το έντερο, την ουροδόχο κύστη ή άλλες περιοχές. Η ενδομητρίωση δεν είναι το ίδιο με την πάχυνση του ενδομητρίου μέσα στη μήτρα.

Ποια είναι τα συμπτώματα της ενδομητρίωσης;

Τα συμπτώματα της ενδομητρίωσης περιλαμβάνουν έντονο πόνο περιόδου, πυελικό πόνο, πόνο κατά τη σεξουαλική επαφή, ενοχλήσεις κατά την αφόδευση ή την ούρηση και δυσκολία επίτευξης εγκυμοσύνης. Μπορεί να εμφανίζονται κυκλικά ή και εκτός περιόδου.

Έντονος πόνος περιόδου και πυελικός πόνος

Ο πόνος μπορεί να εντοπίζεται χαμηλά στην κοιλιά, στη λεκάνη ή στη μέση. Πόνος περιόδου που περιορίζει την εργασία, το σχολείο, τον ύπνο ή τις καθημερινές δραστηριότητες χρειάζεται διερεύνηση. Η παρουσία πόνου και ανάμεσα στις περιόδους αποτελεί επίσης λόγο αξιολόγησης.

Πόνος κατά τη διάρκεια ή μετά τη σεξουαλική επαφή

Η ενδομητρίωση μπορεί να προκαλεί βαθύ πόνο κατά τη σεξουαλική επαφή ή ενόχληση που συνεχίζεται μετά από αυτή. Η δυσπαρευνία έχει και άλλες πιθανές αιτίες, επομένως δεν αρκεί από μόνη της για τη διάγνωση.

Συμπτώματα από το έντερο και το ουροποιητικό

Μπορεί να εμφανιστούν πόνος στην αφόδευση, φούσκωμα, ναυτία, διάρροια ή δυσκοιλιότητα. Πόνος κατά την ούρηση μπορεί επίσης να συνυπάρχει. Η επιδείνωση γύρω από την περίοδο είναι χρήσιμη πληροφορία για τον γιατρό, αλλά δεν αποδεικνύει ότι έχει προσβληθεί το έντερο ή η κύστη.

Αίμα στα ούρα ή στα κόπρανα χρειάζεται ιατρικό έλεγχο και δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στην ενδομητρίωση.

Αιμορραγία, κόπωση και δυσκολία στην εγκυμοσύνη

Έντονη περίοδος και κόπωση μπορεί να συνοδεύουν την πάθηση. Αιμορραγία μεταξύ περιόδων χρειάζεται διερεύνηση και για άλλες αιτίες. Σε ορισμένες γυναίκες, η δυσκολία επίτευξης εγκυμοσύνης οδηγεί στον έλεγχο για ενδομητρίωση.

Μπορεί να υπάρχει ενδομητρίωση χωρίς συμπτώματα;

Ναι, κάποιες γυναίκες έχουν λίγες ή καθόλου ενοχλήσεις. Η ένταση του πόνου δεν αποτυπώνει πάντα την έκταση της πάθησης.

Πότε πρέπει να επισκεφθείτε τον γυναικολόγο;

Ζητήστε αξιολόγηση όταν οι ενοχλήσεις επιμένουν, επιδεινώνονται ή επηρεάζουν την καθημερινότητά σας. Ένα ημερολόγιο με τις ημέρες της περιόδου, τον πόνο και τα συνοδά συμπτώματα μπορεί να βοηθήσει στη συζήτηση με τον γιατρό.

Γιατί η ενδομητρίωση προκαλεί πόνο και προβλήματα υγείας;

Οι εστίες ενδομητρίωσης μπορούν να προκαλούν φλεγμονή και ουλώδη ιστό ή συμφύσεις. Ο πόνος μπορεί να συνδέεται με αυτές τις μεταβολές και με τη λειτουργία των γειτονικών οργάνων. Σε επίμονο πόνο μπορεί να απαιτείται ευρύτερη αξιολόγηση και συνδυασμός θεραπευτικών προσεγγίσεων.

Πόσο συχνή είναι η ενδομητρίωση

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, η ενδομητρίωση επηρεάζει περίπου το 10% των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας παγκοσμίως. Η αναγνώρισή της μπορεί να καθυστερήσει, επειδή τα συμπτώματα επικαλύπτονται με άλλες παθήσεις.

Σε ποιες γυναίκες εμφανίζεται η ενδομητρίωση

Η ενδομητρίωση μπορεί να εμφανιστεί από την εφηβεία μέχρι την εμμηνόπαυση. Οικογενειακό ιστορικό, ιδιαίτερα σε μητέρα ή αδελφή, αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης. Δεν αφορά μόνο γυναίκες συγκεκριμένης ηλικίας ή γυναίκες που δεν έχουν αποκτήσει παιδιά.

Αιτίες της ενδομητρίωσης – Τι την προκαλεί

Η ακριβής αιτία δεν είναι γνωστή. Μελετώνται γενετικοί, ορμονικοί και ανοσολογικοί μηχανισμοί, ενώ πιθανότατα συμμετέχουν περισσότεροι από ένας παράγοντες.

Σπανιότερα, εστίες μπορεί να εμφανιστούν σε χειρουργικές ουλές, όπως μετά από καισαρική τομή. Αυτό δεν εξηγεί όλες τις περιπτώσεις ενδομητρίωσης.

Πώς μπορώ να προστατευτώ από ενδομητρίωση;

Δεν υπάρχει σήμερα αποδεδειγμένος τρόπος πρόληψης της ενδομητρίωσης. Η άσκηση και η ισορροπημένη διατροφή υποστηρίζουν τη γενική υγεία, αλλά δεν εγγυώνται ότι η πάθηση δεν θα εμφανιστεί. Η έγκαιρη διερεύνηση των συμπτωμάτων βοηθά στην κατάλληλη αντιμετώπιση.

Διάγνωση της ενδομητρίωσης

Η αξιολόγηση περιλαμβάνει ιστορικό, γυναικολογική εξέταση και κατάλληλο απεικονιστικό έλεγχο. Ο υπέρηχος μπορεί να αναδείξει ενδομητριώματα ή ενδείξεις βαθιάς ενδομητρίωσης. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις χρησιμοποιείται μαγνητική τομογραφία.

Φυσιολογικός υπέρηχος ή μαγνητική δεν αποκλείει την ενδομητρίωση. Η λαπαροσκόπηση εξετάζεται όταν ενδείκνυται, για διάγνωση και ενδεχομένως θεραπεία. Δεν απαιτείται χειρουργική επιβεβαίωση πριν από κάθε έναρξη αντιμετώπισης.

Η βελτίωση με φαρμακευτική αγωγή δεν επιβεβαιώνει από μόνη της τη διάγνωση.

Ενδομητρίωση: Θεραπεία και αντιμετώπιση

Η θεραπεία της ενδομητρίωσης μπορεί να περιλαμβάνει αναλγητικά, ορμονική αγωγή και χειρουργική αντιμετώπιση. Δεν υπάρχει μία επιλογή κατάλληλη για όλες τις γυναίκες ούτε θεραπεία που εγγυάται οριστική ίαση.

Πώς επιλέγεται η κατάλληλη θεραπεία;

Συνεκτιμώνται τα συμπτώματα, η εντόπιση της νόσου, η επιθυμία εγκυμοσύνης, προηγούμενες θεραπείες και οι προτιμήσεις της γυναίκας. Ο γιατρός εξηγεί τα αναμενόμενα οφέλη, τους κινδύνους και τις ανεπιθύμητες ενέργειες.

Αναλγητική και αντιφλεγμονώδης αγωγή

Αναλγητικά ή μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη μπορεί να χρησιμοποιηθούν για την ανακούφιση του πόνου, ανάλογα με το ιστορικό και τις αντενδείξεις. Δεν απομακρύνουν τις εστίες. Εάν η ανακούφιση δεν επαρκεί, χρειάζεται επανεκτίμηση.

Ορμονική θεραπεία της ενδομητρίωσης

Οι επιλογές περιλαμβάνουν συνδυασμένα ορμονικά αντισυλληπτικά, προγεσταγόνα και, όταν ενδείκνυται, ενδομήτριο σύστημα λεβονοργεστρέλης. Στόχος είναι η μείωση του πόνου και της αιμορραγίας.

Σε επιλεγμένες περιπτώσεις εξετάζονται θεραπείες που δρουν στον μηχανισμό GnRH. Απαιτούν συζήτηση για τις παρενέργειες και ενδεχόμενη συμπληρωματική ορμονική αγωγή. Η επιλογή και η διάρκεια καθορίζονται από τον γιατρό.

Θεραπεία όταν υπάρχει επιθυμία εγκυμοσύνης

Η ορμονική καταστολή δεν χορηγείται με σκοπό να αυξήσει τις πιθανότητες φυσικής σύλληψης. Όταν επιδιώκεται εγκυμοσύνη, χρειάζεται διαφορετικός σχεδιασμός, που μπορεί να περιλαμβάνει παρακολούθηση, επιλεγμένη χειρουργική αντιμετώπιση ή υποβοηθούμενη αναπαραγωγή.

Μπορεί να επανέλθουν τα συμπτώματα;

Τα συμπτώματα μπορεί να επιμείνουν ή να επανεμφανιστούν μετά τη διακοπή αγωγής ή μετά από χειρουργείο. Η παρακολούθηση και η προσαρμογή της θεραπείας αποτελούν μέρος της μακροχρόνιας φροντίδας.

Ενδομητρίωση και χειρουργική επέμβαση

Η χειρουργική αντιμετώπιση εξετάζεται όταν τα συμπτώματα δεν ελέγχονται επαρκώς, η αγωγή δεν είναι κατάλληλη ή υπάρχουν συγκεκριμένα ευρήματα και ζητήματα γονιμότητας. Συχνά πραγματοποιείται λαπαροσκοπικά, με στόχο την αντιμετώπιση εστιών, συμφύσεων ή ενδομητριωμάτων.

Σε βαθιά ενδομητρίωση με συμμετοχή εντέρου ή ουροποιητικού μπορεί να χρειαστεί εξειδικευμένη ομάδα. Πριν από επέμβαση στις ωοθήκες συζητείται και η πιθανή επίδραση στο ωοθηκικό απόθεμα.

Μετά το χειρουργείο μπορεί να προταθεί ορμονική αγωγή όταν δεν επιδιώκεται άμεσα εγκυμοσύνη. Η υστερεκτομή δεν αποτελεί συνήθη πρώτη επιλογή και δεν εγγυάται ότι θα εξαφανιστούν όλα τα συμπτώματα.

Η ενδομητρίωση εξαφανίζεται μετά την εμμηνόπαυση;

Τα συμπτώματα συχνά βελτιώνονται μετά την εμμηνόπαυση, αλλά δεν υποχωρούν υποχρεωτικά σε όλες τις γυναίκες. Νέος πόνος ή αιμορραγία χρειάζεται αξιολόγηση και δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα σε προϋπάρχουσα ενδομητρίωση.

Εάν ο πόνος ή άλλα συμπτώματα επηρεάζουν την καθημερινότητά σας, επικοινωνήστε με τον ιατρό για αξιολόγηση και εξατομικευμένο σχεδιασμό θεραπείας.

Μπορώ να μείνω έγκυος εάν έχω ενδομητρίωση;

Ναι, πολλές γυναίκες με ενδομητρίωση συλλαμβάνουν φυσικά. Η πάθηση μπορεί όμως να δυσκολεύει τη σύλληψη. Η ηλικία, η κατάσταση των ωοθηκών και των σαλπίγγων και άλλοι παράγοντες του ζευγαριού συνυπολογίζονται στην αξιολόγηση.

Εάν επιθυμείτε εγκυμοσύνη, συζητήστε το πριν επιλέξετε θεραπεία. Όταν χρειάζεται, ο γυναικολόγος συνεργάζεται με ειδικό γονιμότητας για τον κατάλληλο σχεδιασμό.

Ποιες άλλες καταστάσεις σχετίζονται με την ενδομητρίωση

Ο πυελικός πόνος μπορεί να συνυπάρχει με άλλες καταστάσεις ή να έχει περισσότερες από μία αιτίες. Συμπτώματα από το έντερο, για παράδειγμα, μπορεί να μοιάζουν με εκείνα του συνδρόμου ευερέθιστου εντέρου. Η συνολική αξιολόγηση βοηθά να σχεδιαστεί η κατάλληλη φροντίδα.

Η ινομυαλγία αποτελεί διαφορετική κατάσταση χρόνιου πόνου και δεν ταυτίζεται με την ενδομητρίωση.

Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τα συμπτώματα και τη θεραπεία της ενδομητρίωσης, επικοινωνήστε με το ιατρείο μας ώστε να συζητήσετε με τον ιατρό την κατάλληλη αντιμετώπιση για τη δική σας περίπτωση.